Akciza me prag: ndihmë e drejtë, por me afat dhe llogari publike

Zëvendësministri Endrit Yzeiraj i paraqiti të hënën Komisionit të Ligjeve një akt normativ me një ide të thjeshtë: kur çmimi tavan i Bordit të Transparencës kalon 200 lekë për litër për benzinën ose 220 lekë për naftën, akciza ulet me 20 pikë dhe konsumatori paguan 9.45 lekë më pak për litër. Po atë ditë, gazi në Europë arriti 97.64 euro për MWh, më shumë se trefish që nga fillimi i vitit, ndërsa trafiku në Hormuz pothuajse ka ndaluar.

Ideja ka meritë. Është e kushtëzuar dhe jo universale, vepron veçmas për çdo karburant dhe ndjek, sipas qeverisë, modele të përdorura në Gjermani, Kroaci e Slloveni. Një rregull automatik është më i mirë se vendimet ad hoc nën presion. Dhe me inflacion 2.9% në shtator, sipas ministrit Malaj, ka hapësirë për masa të kufizuara pa nxitur çmimet.

Por disa pyetje mbeten. Yzeiraj thotë se ulja “shkon tërësisht në xhepin e konsumatorëve”; kjo varet nga sa rreptë zbatohet çmimi tavan, jo nga deklarata. Masa quhet e përkohshme, por publiku duhet të dijë kur dhe si mbaron. Edhe krahasimi i Malajt me mesataren e BE-së do të ishte më bindës me shifrën përkatëse, të cilën ministri nuk e dha.

Pastaj është procesi. Akti normativ duhet të jetë përjashtim; një masë që prek çdo shofer e çdo transportues meriton debat të plotë. Por kritika vlen edhe për opozitën: kur deputetët e saj vetëm lexojnë një deklaratë dhe largohen nga komisionet, askush nuk i bën qeverisë pyetjet e vështira për koston dhe kohëzgjatjen.

Propozimi ynë: akti të marrë në Kuvend një afat të qartë skadimi ose rishikim të detyrueshëm çdo tre muaj; Bordi i Transparencës të publikojë çdo javë çmimin tavan dhe nëse mekanizmi është aktiv për secilin karburant; Ministria e Financave të publikojë çdo muaj të ardhurat e humbura nga ulja. Komisioni të dëgjojë Bordin para votimit përfundimtar.