Banka e pavarur nuk ka nevojë për lejen e Kuvendit

Kuvendi miratoi të enjten me 84 vota ligjin e ri “Për Bankën e Shqipërisë”, të hartuar nga vetë banka qendrore. Ligji ndalon shprehimisht financimin monetar të sektorit publik, e lë stabilitetin e çmimeve objektiv parësor, krijon bazën ligjore për lekun digjital dhe e përafron legjislacionin me standardet e BE-së në Kapitullin 17. Qeveria nuk mund të pezullojë më anëtarët e Këshillit Mbikëqyrës, ndërsa banka humbet përjashtimin nga prokurimi publik nga viti 2028.

Këto janë mbrojtje reale. Ndalimi i financimit monetar e mbron lekun nga tundimi i çdo qeverie për të mbuluar deficitet me para të bankës qendrore. Kufizimi i Kontrollit të Lartë të Shtetit te veprimtaria administrative, jo te politika monetare apo rezerva valutore, ndjek të njëjtën logjikë: vendimet monetare nuk i nënshtrohen auditimit politik.

Pika që e prish ekuilibrin është tjetër. Guvernatori Gent Sejko nuk mund të arrestohet ose kontrollohet për vepra që lidhen me detyrën pa autorizim paraprak të Kuvendit. Sipas Reporter.al, kjo nuk e përjashton nga hetimi, por vendos një filtër parlamentar mes drejtësisë dhe bankës. Në draftin e korrikut, autorizimi i takonte Gjykatës Kushtetuese dhe mbrojtja vlente edhe për zëvendësguvernatorët; tani është ngushtuar, por i ka kaluar një organi politik. Ekspertët vënë në dyshim përputhjen me Kushtetutën dhe barazinë para ligjit, dhe brenda shumicës Damian Gjiknuri i quajti garancitë të tepruara. Taulant Balla argumenton se ligji e njëson guvernatorin me homologët në BE.

Paradoksi është i qartë: pavarësia nga politika mbrohet duke i dhënë politikës çelësin e arrestit. Sot vendos një shumicë, nesër një tjetër. As mënyra e miratimit nuk ndihmoi. Opozita zgjodhi tymuesit në vend të amendamenteve, ndërsa shumica, pas përjashtimit të katër deputetëve, kaloi drejt e në votim. Një ligj që duhet të zgjasë dekada meritonte një debat që nuk u bë.

Ka ende kohë. Dispozitat për mbrojtjen e guvernatorit hyjnë në fuqi vetëm pasi të ndryshohet Kodi i Procedurës Penale. Propozimi ynë: në atë ndryshim, autorizimi t’i kthehet një organi gjyqësor, siç parashikonte drafti i korrikut, me afat të shkurtër vendimi dhe arsyetim publik; dhe para votimit, Kuvendi të organizojë seanca dëgjimore me ekspertë kushtetues dhe me opozitën. Banka do të jetë më e pavarur kur guvernatori nuk ka nevojë për votat e askujt.